t_page
کد خبر: ۹۱۲۷
تاریخ انتشار: ۰۲ آذر ۱۳۹۶ - ۲۰:۵۵
دکتر طاهره نصر؛ دکتر طاهره نصر؛ رئیس گروه تخصصی معماری و نائب رئیس کمیسیون انرژی شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور و عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی شیراز؛
دست‌یابی به ساختمان دارای کیفیت، فرایندی است که در آن تولید‌کننده مصالح ساختمانی، مهندسان، کارگران ماهر، دستگاه کنترلی و حاکمیتی از جمله شهرداری، وزارت کشور و وزارت مسکن و... نقش دارند و قطعا هرکاری که با حداکثر مشارکت برای انجام مسئولیت‌های محوله به نتیجه برسد، مثبت خواهد بود.

به گزارش طاهره نصر/ عصر فارس؛از مهمترين اقدامات در فرايند مديريت بحران در سطح ملي تدوين سياستهايي است كه بايد در تدوين برنامههاي توسعه مورد توجه قرار گيرد. اين امر هم در چشمانداز بيست ساله نظام جمهوري اسلامي ايران و هم در سياستهاي كلي نظام توسعه است. چالشهای موجود در زمینه کاهش اثرات بلایا را میتوان در مديريت دانش و آموزش، كاهش عوامل خطر اصلي، آمادگي جهت واكنش مؤثر و بازسازي، قانونگذاري و سياستگذاري، شناسايي خطرات، ارزيابي و هشدار زودهنگام مطرح نمود. پيشگيري در واقع به معناي پيشگيري از وقوع زلزله نيست، بلكه پيشگيري بعضي آسيبها، خسارات و عوارض بعدي ميباشد. با توجه به عوامل مؤثر در دستيابي به هدف يعني چهار مقوله فرهنگ (خواستن)، دانايي (دانش)، توانايي (سرمايه و فنآوري) و ساختار (قوانين و ضوابط) در رابطه با پيشگيري و كاهش آسيبها لازم است كه موارد زير در حيطه مهندسي ساختمان مورد توجه قرار گيرند:

اجتناب از ساخت و ساز در مناطق با خطر لرزهاي بالا، رعايت آخرين استانداردها در ساخت و ساز، تعمير و نگهداري و بهرهبرداري صحيح از سازههاي موجود، سهولت امدادرساني و عمليات بازسازي، تهيه نقشه گسلهاي شهري، متمركزسازي تمامي سازمانها و ارگانها، بهسازي ساختمانهاي آسيبديده از زلزله، ايمنسازي ساختمانهاي موجود در مقابل زلزله، مقاومسازي، طراحی شهری اصولی با توجه به مکانهای باز یا خالی همراه با وسایل اورژانس کافی، شبکه راهها و زیرساختها که هم عامل تخریب ثانویه نباشند و هم بتوانند در تسهیل شهر مؤثر باشند و سازمان و تشکیلات از پیش اندیشیده شده.

بیش از 30 درصد از درآمد سرانه ملی کشور صرف ساخت و ساز و تأمین مسکن میشود و این در حالی است که عمر مفید ساختمان در ایران کمتر از 40 یا 50 سال میباشد. قابل ذکر است که در کشورهای توسعهیافته میانگین عمر ساختمانها به بیش از صد سال میرسد. بنابراین میتوان گفت تفاوت پایین بودن عمر ساختمانها در ایران و بالا بودن عمر ساختمانها در کشورهای توسعهیافته نشانگر هدررفت سرمایه ملی در بخش ساختمان است. این نکته قابل توجه است که کشور ما کشوری زلزلهخیز است. بنابراین پایداری ساختمانها و مقاوم بودن آنها باید مدنظر باشد. زیرا در مواجهه با زلزلهای شدید یا متوسط، خسارات بسیار سنگینی به کشور وارد خواهد شد. بنابراین استفاده از مصالح مرغوب و استاندارد میتواند در طول عمر ساختمانها بسیار مؤثر باشد.

از طرفی، علیرغم تأکید سازمان نظام مهندسی مبنی بر استفاده از مصالح مرغوب و استاندارد در برخی موارد شاهد تولید مصالح غیر استاندارد و استفاده از آن در صنعت ساخت و ساز هستیم که این موضوع موجب کاهش شدید عمر ساختمانها در کشور شده است. عامل دیگری که میتواند در کیفیت ساخت و ساز تأثیرگذار باشد توجه به وجود سازنده دارای صلاحیت و متخصص است که نظارت او بر نحوه ساخت و ساز و نحوه استفاده از مصالح بسیار تأثیرگذار است. مصالح خوب و استاندارد، نظارت دقیق سازندگان و ناظران بر اجرای کار، رعایت ضوابط فنی و استفاده از نیروی فنی ماهر و باصلاحیت از مهمترین عوامل تحکیم ساختمانها است. باید نظارت دقیق بر تولید مصالح ساختمانی استاندارد مورد توجه قرار گیرد. در کشور شرایط تولید مصالح به صورت استاندارد وجود دارد بنابراین باید با ایجاد شرایط لازم، این بستر را گسترش داد تا مصالح مرغوب در ساختمانها استفاده گردد. همچنین در راستای توجه به مهندسی ارزشی باید مبانی استانداردسازی در مهندسی مدتوجه قرار گیرد.

از منظر حقوقی نیز، پيشينه و ريشه اصلي توجه به موضوع مسكن را بايد در اسناد فرادست و بويژه قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران جستجو كرد. در اين ارتباط اصول 31 و 43 قانون اساسي بطور خاص برروي موضوع مسكن تمركز و تأكيد كرده است. در اصل 31 قانون اساسي آمده است: داشتن مسكن متناسب با نياز، حق هر فرد و خانواده ايراني است ..

قانون برنامه چهارم توسعه نيز دولت را مكلف ساخته تا در راستاي اجراي اصل 31 قانون اساسي كشور براي تأمين مسكن مناسب از ايجاد و بهره‌گيري از مشاركت تشكل‌ها، انجمن‌ها و غيره حمايت كند. لايحه برنامه پنجم توسعه نيز بر ساماندهي و حمايت از توليد و عرضه مسكن با استفاده از رويكرد‌هاي مشاركتي تأكيد شده است. در سند چشم‌انداز جمهوري اسلامي ايران نيز اگرچه بطور مستقيم به موضوع مورد بررسي اشاره نشده لكن برخي از بندهاي آن بطور خاص در ارتباط با مسكن و شرايط كيفي زيست و سكونت شهروندان تأكيد دارد.

مبحث 22 مقررات ملی ساختمان نیز به تعمیر و نگهداری ساختمان اختصاص یافته است. در این مبحث به ساختمان به عنوان یک سرمایه ملی اشاره شده و ضرورت کنترلهای لازم پس از ساخت آن را به عنوان ضرورت لازم برای گریز از خسارات جبران ناپذیر بر اقتصاد کشور دانسته است. در این مبحث همچنین موارد زیر بیان شده است: اجزای ساختمان شامل بخشهای مختلف معماری، سازه، تأسیسات برقی و تأسیسات مکانیکی در طول عمر مفید خود، بر ‏اثر عوامل ناشی از شرایط جوّی و خطرات طبیعی مانند زلزله، سیل و طوفان، قصور در نگهداری، بهرهبرداری نامناسب، عدم ‏کنترل و بازرسی های ادواری از شرایط بهره برداری تأسیسات برقی و مکانیکی و پایداری قطعات نما و سایر اجزای الحاقی ‏ساختمان، عدم کنترل شرایط پی، خاک زیر شالوده و دیوارهای بناهایی که در مجاورت ساختمانهای در حال ساخت یا تجدید بنا هستند، ممکن است دچار فرسودگی زودرس و از دست دادن عملکرد صحیح خود از نظر ایمنی و بهداشت شوند. از این رو برای ‏نگهداری از ساختمان و اجزای آن نیاز به تدوین و ترویج ضوابط و مقرراتی است تا بر اساس آن، اشخاص ذیصلاحی که در ‏این مبحث تعیین شدهاند، بتوانند عملکرد صحیح ساختمان را در طول عمر مفید آن کنترل نموده و در صورت نیاز اقدام به تعمیر ‏یا تقویت اجزای آسیب دیده نمایند.

همانطور كه ملاحظه مي‌گردد، ساختمان در تمام قوانین و مقررات و اسناد فرادستی کشور قابل توجه است. امّا مسكن و كيفيت محيط زندگي خانواده‌ها در قوانين مختلف كشور از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است و بر اين اساس ضروريست تا برنامه‌هاي مناسب براي حل مشكلات مختلف فراروي بخش مسكن در سازمان‌هاي مختلف با رويكردهاي جامع تدوين و طراحي گردد.

اما در حالی که در کشور قوانین و مقررات متعدد وضع شده است، چرا در زلزله اخیر غرب کشور بیشترین خسارت را مسکن دیده است؟

با نگاهی به تصاویری که از تخریبهای بسیاری از ساختمان ها در این زلزله اتفاق افتاده است موارد زیر را میتوان از عوامل تأثیرگذار در میزان تخریب این زلزله دانست:

استفاده از مصالح غیر استاندارد در بسیاری موارد (به طور مثال میتوان به از همپاشیدگی بتن اشاره کرد که به دلیل کیفیت پایین سیمان است)،

عدم اجرای صحیح قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان،

عدم اجرای صحیح مباحث مقررات ملّی ساختمان (به طور مثال میتوان به عدم وجود دیوار برشی در بعضی ساختمانها اشاره کرد هر چند سازهها سالم باقی مانده است، کمانش ستونها به دلیل فاصله زیاد خاموتها از هم، اجرای تیرهای قوی در برابر ستونهای ضعیف، عدم خاموتگذاری ویژه و ترکهای برشی، عدم استفاده از والپست در دیوارنما و ریزش کامل نما بدون آسیب به اسکلت، بند نکردن صحیح دیوارها یا مهارنکردن پنجرهها، عدم اتصال صحیح دیوارهای پیرامونی و نما با سازه و عدم مهار آن، عدم اتصال دیوارهای خارجی به اتصالات سازه به تبع عدم توجه به طراحی جزییات اجرایی مهار دیوارهای پیرامونی در نقشههای ساختمانی اشاره کرد)،

کیفیت پایین مسکن مهر به دلیل نداشتن مجری صاحب صلاحیت (قابل ذکر است که در بند 9 آییننامه ماده 33 به لزوم بکارگیری مجریان ذیصلاح در ساخت و ساز تأکید شده است)،

عدم توجه به مطالعات ژئوتکنیک برای ساخت مسکن مهر و عدم توجه به مقاومت زمین و نوع خاک منطقه

و ...

به یاد داشته باشیم که ایران کشوری است که بر خط زلزله قرار گرفته و خطر هر لحظه در کمین است. از نگاه مهندسی به زعم اینجانب نظارت‌ مرحله‌ای پاسخگوی نیازهای حوزه ساخت‌وساز نیست. نظارت مقیم برای ساختمانها بسیار قابل توجه است و میتوان افزایش دوام سرمایه‌های مردم، افزایش عمر ساختمان‌ها، رعایت حقوق بهره‌بردار و... را از نکات مثبت نظارت مقیم دانست. علاوه بر آن در نظارت مقیم تمامی اتفاقات و مصالح ساختمان تحت کنترل ناظران صاحب صلاحیت قرار می‌گیرد.

دست‌یابی به ساختمان دارای کیفیت، فرایندی است که در آن تولید‌کننده مصالح ساختمانی، مهندسان، کارگران ماهر، دستگاه کنترلی و حاکمیتی از جمله شهرداری، وزارت کشور و وزارت مسکن و... نقش دارند و قطعا هرکاری که با حداکثر مشارکت برای انجام مسئولیت‌های محوله به نتیجه برسد، مثبت خواهد بود.

امروز باید برای بحران فردا آمادگی لازم را کسب کرد. مبحث زلزله آنقدر بزرگ است كه كاهش اثرات آن فقط از عهده يك سازمان و ارگان خاص برنميآيد بلكه ياري و همدلي تمام دستگاهها را ميطلبد.


برچسب ها: طاهر نصر ، زلزله
نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار