پیشگویی اکونومیست: خاورمیانه در سال ۲۰۲۷ جنگهای کمتری خواهد داشت/کشورهای خلیج فارس با دو نگرانی همزمان روبهرو هستند/هوش مصنوعی در کانون نگرانیها و خطر بحران بدهی در صنعت AI

نشریه اکونومیست در گزارش سالانه «جهان پیش رو ۲۰۲۷» (The World Ahead ۲۰۲۷) پیشبینی کرده است که نگرانیها درباره هوش مصنوعی و واکنش منفی به شرکتهای بزرگ فناوری در سال آینده افزایش مییابد.

نشریه اکونومیست در گزارشی طبق رسوم هرساله درباره چشمانداز خاورمیانه در سال ۲۰۲۷ پیشبینی کرده است که منطقه احتمالاً سال آینده شاهد درگیریهای نظامی کمتری خواهد بود، اما این کاهش تنشها به معنای رسیدن به صلحی پایدار نیست. به نوشته این نشریه، جنگ ایران و پیامدهای آن همچنان بر معادلات امنیتی، سیاسی و اقتصادی منطقه سایه خواهد انداخت و حتی اگر از شدت نبردها کاسته شود، آتشبسهای شکننده، توافقهای موقت و رقابتهای منطقهای جایگزین راهحلهای پایدار خواهند شد.
این گزارش به قلم جوزی دلاپ، دبیر بخش خاورمیانه اکونومیست، در چارچوب مجموعه سالانه «جهان پیش رو ۲۰۲۷» منتشر شده است. اکونومیست در ارزیابی کلی خود از پیامدهای جنگ ایران نیز تأکید میکند که متحدان آمریکا دیگر اعتماد پیشین را به این کشور ندارند و دشمنانش نیز مانند گذشته از قدرت بازدارندگی آن هراس ندارند؛ وضعیتی که میتواند سیاست منطقهای و مسیرهای انتقال انرژی را دستخوش تغییر کند.
ایران و ترامپ؛ دو مسیر متفاوت پیش روی جنگ
به ارزیابی اکونومیست، یکی از عوامل مؤثر بر احتمال کاهش درگیریها در خاورمیانه، فشارهای داخلی بر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از انتخابات میاندورهای کنگره است. واکنش منفی به جنگ آمریکا علیه ایران و هزینههای سیاسی آن، به شکست جمهوریخواهان در انتخابات کمک کرده است. از نگاه این نشریه، دشواریهای ترامپ در اداره امور داخلی ممکن است او را به سمت کاهش تنش در جبهه خارجی سوق دهد.
با این حال، اکونومیست برای آینده تقابل تهران و واشنگتن دو مسیر متفاوت ترسیم میکند.
در سناریوی نخست، ترامپ از پیامدهای سیاسی جنگ درس میگیرد و از اجرای برنامههای احتمالی برای بمباران دوباره ایران عقبنشینی میکند. در چنین شرایطی، تهران نیز میتواند در مقابل، تنگه هرمز را بازگشایی کند و درباره برنامه هستهای خود وارد مذاکره شود. این سناریو به معنای حل همه اختلافات میان دو کشور نیست، بلکه نوعی توافق برای متوقف کردن چرخه درگیری و فراهم کردن امکان تنفس سیاسی برای طرفین خواهد بود.
اما سناریوی دوم، ادامه سیاست نظامی و بازگشت به حملات گستردهتر است. اگر ترامپ بار دیگر استفاده از نیروی نظامی را برای نابودی اهداف نظامی و حتی غیرنظامی ایران در دستور کار قرار دهد، تهران نیز به این حملات پاسخ خواهد داد. چنین وضعیتی میتواند دامنه درگیری را از تقابل مستقیم ایران و آمریکا فراتر ببرد و امنیت کشورهای منطقه و رفتوآمد نفتکشها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در این میان، تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین نقاط تعیینکننده در معادلات آینده خواهد بود؛ گذرگاهی که هرگونه اختلال در آن، علاوه بر پیامدهای امنیتی، جریان انتقال انرژی و محاسبات اقتصادی کشورهای منطقه و جهان را تحت فشار قرار میدهد.
اسرائیل؛ ادامه بحران سیاسی و بنبست در غزه
اکونومیست در بخش دیگری از گزارش خود به تحولات داخلی اسرائیل میپردازد و معتقد است تغییرات احتمالی در ساختار سیاسی این کشور نیز لزوماً به معنای پایان تنشها نخواهد بود.
بر اساس ارزیابی این نشریه، بنیامین نتانیاهو همچنان تلاش میکند مسئله امنیت و تهدیدهای منطقهای را در مرکز فضای سیاسی اسرائیل نگه دارد؛ رویکردی که از نگاه اکونومیست با تلاش او برای حفظ موقعیت سیاسیاش ارتباط دارد. حتی در صورت شکلگیری دولت اقلیت جدید، کنار زدن نتانیاهو و پایان دادن به نفوذ سیاسی او آسان نخواهد بود.
در چنین شرایطی، اسرائیل ممکن است با نوعی فلج سیاسی روبهرو شود؛ وضعیتی که در آن نه چشمانداز روشنی برای بازسازی غزه وجود دارد و نه اراده سیاسی کافی برای پیشبرد راهحلی پایدار در مناقشه فلسطین و اسرائیل شکل میگیرد.
اکونومیست همچنین به احتمال روی کار آمدن دولتی به رهبری گادی آیزنکوت اشاره میکند. بر اساس این پیشبینی، چنین دولتی ممکن است برای مهار خشونت شهرکنشینان در کرانه باختری تلاش کند، اما تمایل چندانی به پیگیری جدی روند سیاسی برای حل مناقشه اسرائیل و فلسطینیها نخواهد داشت.
از سوی دیگر، نگرانی از وخیمتر شدن روابط با آمریکا نیز بر محاسبات دولت آینده اسرائیل سایه میاندازد؛ هرچند این نگرانی بهتنهایی برای ترمیم شکافهای موجود میان تلآویو و واشنگتن کافی نخواهد بود.
کشورهای خلیج فارس؛ نگرانی از عقبنشینی آمریکا
در نگاه این نشریه، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نیز در سال ۲۰۲۷ با معمای امنیتی دشواری مواجه خواهند بود. آنها از یک سو نگران پیامدهای جنگ ایران و احتمال ازسرگیری حملات هستند و از سوی دیگر، نسبت به کاهش نقش آمریکا بهعنوان قدرت مسلط امنیتی در منطقه اطمینان سابق را ندارند.
این کشورها تلاش خواهند کرد ترامپ را از بازگشت به جنگ با ایران منصرف کنند، اما بهتدریج درمییابند که نفوذشان بر تصمیمگیریهای کاخ سفید محدود است. به همین دلیل، تلاش برای یافتن ترتیبات امنیتی منطقهای و کاهش وابستگی به تضمینهای یکجانبه آمریکا اهمیت بیشتری پیدا میکند.
با این حال، شکل دادن به یک چارچوب امنیتی مشترک کار سادهای نخواهد بود. رقابت عربستان و امارات، در کنار توافقها و مسیرهای دیپلماتیک جداگانه عمان و قطر با ایران، میتواند تلاش کشورهای منطقه برای هماهنگی امنیتی را پیچیده کند.
در واقع، کشورهای خلیج فارس با دو نگرانی همزمان روبهرو هستند: احتمال گسترش دوباره جنگ و کاهش اطمینان به اینکه آمریکا در هر شرایطی برای دفاع از منافع امنیتی آنها وارد عمل خواهد شد.
عربستان؛ میان توافق با یمن و رؤیای سرمایهگذاری
اکونومیست در ادامه به موقعیت دشوار عربستان سعودی میپردازد. این کشور در سال آینده ناچار خواهد بود برای کاهش تهدیدهای امنیتی، بهویژه در برابر حملات نیروهای یمنی به فرودگاهها و زیرساختهای انرژی خود، به دنبال توافقی پرهزینه باشد؛ توافقی که به ارزیابی این نشریه، احتمال شکست آن نیز وجود دارد.
این مسئله برای محمد بنسلمان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا برنامه تحول اقتصادی و اجتماعی او بر جذب سرمایهگذاران خارجی، شرکتهای بینالمللی و گردشگران استوار است. تحقق این برنامه به تصویری از عربستان بهعنوان کشوری باثبات، امن و برخوردار از چشمانداز اقتصادی قابل پیشبینی وابسته است.
اما تداوم تهدیدهای امنیتی و غیرقابلپیشبینی بودن تحولات منطقه میتواند این تصویر را مخدوش کند. به نوشته اکونومیست، در چنین شرایطی پرسشها درباره شیوه تصمیمگیری محمد بنسلمان افزایش خواهد یافت، هرچند این فشارها لزوماً به معنای شکلگیری چالشی مستقیم علیه حکومت او نیست.
خاورمیانه در سال ۲۰۲۷؛ درگیری کمتر، بیثباتی ماندگار
جمعبندی اکونومیست از آینده خاورمیانه بر یک تمایز مهم استوار است: کاهش تعداد نبردها را نباید با برقراری صلح اشتباه گرفت.
از نگاه این نشریه، ممکن است در سال ۲۰۲۷ از شدت درگیریهای گسترده کاسته شود، اما آتشبسهای موقت، رویاروییهای محدود نظامی و توافقهای اقتصادی و سیاسی مقطعی نمیتوانند جایگزین حل ریشهای اختلافات شوند. حتی اقداماتی که تا پیش از این غیرقابل تصور به نظر میرسیدند، ممکن است به بخشی از وضعیت عادی منطقه تبدیل شوند؛ از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران گرفته تا حملات ایران به نفتکشها و زیرساختهای منطقهای.
به این ترتیب، خاورمیانه ممکن است در سال آینده کمتر شاهد جنگهای تمامعیار باشد، اما همچنان در فضای نااطمینانی امنیتی و سیاسی باقی بماند. اکونومیست در نهایت بر این نکته تأکید میکند که کشورها و بازیگرانی که توان متوقف کردن جنگ را دارند، الزاماً انگیزه یا اراده لازم برای پایان دادن به آن را ندارند.
