ورزش فارس از جاکارتا تا ناگویا؛ مدال‌آوری همچنان سینوسی است

بازی‌های آسیایی ناگویا برای ورزش فارس با حضور ۹ ورزشکار در رشته‌های مختلف دنبال شد، ورزشکارانی که هر کدام با شرایط و میزان انتظاری متفاوت راهی ژاپن شدند، اما در نهایت تنها ۲ مدال برای استان به ارمغان آوردند.

یوسف کاظمی همراه تیم ملی والیبال مردان ایران به مدال طلا رسید و وحید گلخندان نیز در تپانچه میکس تیمی صاحب مدال برنز شد تا سهم فارس از این دوره یک طلا و یک برنز باشد.

با این حال، داستان ناگویا فقط داستان دو مدال نیست، چراکه عملکرد چند چهره دیگر فارس که پیش از اعزام از شانس‌های جدی کسب مدال محسوب می‌شدند، بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که چرا ورزش استان در سال‌های اخیر نتوانسته روندی باثبات در تولید قهرمانان مدال‌آور داشته باشد.

نگاهی به عملکرد نمایندگان فارس در ناگویا
در میان ۹ ورزشکار فارس، غلامرضا فرخی، قهرمان جهان کشتی فرنگی، یکی از جدی‌ترین امیدهای استان برای رسیدن به سکوی قهرمانی بود، اما این کشتی‌گیر در وزن ۸۷ کیلوگرم از رسیدن به مدال بازماند.

علیرضا نصیری، نایب‌قهرمان جهان وزنه‌برداری، نیز در دسته ۱۱۰ کیلوگرم چهارم شد؛ نتیجه‌ای که با توجه به سابقه و جایگاه این وزنه‌بردار، پایین‌تر از انتظارات بود.

رئیس گروه ورزش قهرمانی و حرفه‌ای اداره کل ورزش و جوانان فارس، درباره عملکرد نصیری معتقد است اگر انتخاب وزنه‌ها به شکل دیگری انجام می‌شد، این ورزشکار می‌توانست دست‌کم مدال برنز را به دست آورد؛ ارزیابی‌ای که البته در چارچوب نظر مسئول ورزش قهرمانی استان قابل بررسی است.

در فوتبال نیز ابوالفضل کوهی و محمد خلیفه همراه تیم امید ایران نتوانستند از مرحله گروهی عبور کنند و شکست سنگین برابر کره شمالی، انتقادهایی را از سوی کارشناسان و پیشکسوتان فوتبال به همراه داشت.

بنیامین یوسفی نیز در دو ۲۰۰ متر و امدادی مختلط چهار در ۴۰۰ متر به مدال نرسید، فرشته اقتداری در اسکواش در مرحله یک‌شانزدهم نهایی کنار رفت و تیم ملی واترپلو با حضور پیمان اسدی چهارم شد.

در نهایت، یوسف کاظمی با تیم ملی والیبال ایران به طلای بازی‌های آسیایی رسید و وحید گلخندان نیز در تپانچه میکس تیمی مدال برنز گرفت تا کارنامه فارس در ناگویا با دو مدال بسته شود.

یک روند سینوسی که باید متوقف شود
مقایسه سه دوره اخیر بازی‌های آسیایی، تصویر روشنی از فراز و فرود ورزش فارس ارائه می‌کند.

استان فارس در جاکارتا ۲۰۱۸ با ۱۲ ورزشکار یکی از بهترین دوره‌های خود را پشت سر گذاشت و حاصل حضور نمایندگان فارس، ۲ مدال طلا، یک نقره و ۲ برنز بود.

چهار سال بعد در هانگژو ۲۰۲۲ تعداد ورزشکاران فارس به ۱۱ نفر رسید، اما کیفیت مدال‌آوری افت محسوسی داشت و سهم استان تنها ۲ مدال برنز بود که سعیده جعفری در کبدی و فرانک پرتوآذر در دوچرخه‌سواری به دست آوردند.

در ناگویا ۲۰۲۶ شمار نمایندگان فارس به ۹ ورزشکار کاهش یافت؛ با این حال، طلای یوسف کاظمی همراه تیم ملی والیبال و برنز وحید گلخندان در تپانچه میکس تیمی باعث شد سهم استان به یک مدال طلا و یک برنز برسد.

بدین ترتیب، مسیر ورزش فارس در سه دوره اخیر از نظر تعداد ورزشکاران، ۱۲ نفر در جاکارتا، ۱۱ نفر در هانگژو و ۹ نفر در ناگویا بوده و از نظر مدال نیز از کارنامه درخشان جاکارتا به افت هانگژو و سپس بازگشت نسبی در ناگویا رسیده است، روندی که بیش از آنکه یک مسیر رو به رشد باشد، حرکتی سینوسی و ناپایدار را نشان می‌دهد.

این آمار البته تنها بخشی از واقعیت است، زیرا مسئله اصلی برای ورزش فارس، صرفا افزایش تعداد ورزشکاران اعزامی نیست، بلکه ساختن نسلی از قهرمانان است که بتوانند حضور خود در تیم‌های ملی را به مدال‌های پایدار آسیایی و جهانی تبدیل کنند.

جاکارتا محصول یک برنامه چندساله بود
رئیس گروه ورزش قهرمانی و حرفه‌ای اداره کل ورزش و جوانان فارس، موفقیت جاکارتا را حاصل یک اتفاق مقطعی نمی‌داند و معتقد است آن کارنامه نتیجه چند سال برنامه‌ریزی، رصد مستمر ورزشکاران، حمایت مالی، پیگیری مسابقات، حمایت روانی و ارتباط نزدیک با فدراسیون‌ها و هیات‌های ورزشی بود.

میثم عالیشوندی در مصاحبه با خبرنگار ایرنا با اشاره به شرایط آن دوره گفت: پیش از بازی‌های جاکارتا، ورزشکاران مستعد به شکل مستمر زیر نظر بودند و برای آماده‌سازی نهایی آنها نیز حمایت‌هایی صورت گرفت؛ حتی برای برخی ورزشکاران، کمک‌های ماهانه در نظر گرفته شده بود.

وی تاکید کرد: این تجربه نشان می‌دهد موفقیت در ورزش قهرمانی محصول چند ماه مانده به مسابقات نیست و اگر قرار باشد یک ورزشکار در میدان بزرگی مانند بازی‌های آسیایی به نتیجه برسد، باید سال‌ها پیش از آن شناسایی، حمایت و هدایت شود.

او معتقد است پس از واگذاری مسئولیت گروه ورزش قهرمانی در سال ۱۳۹۹، این روند تا حدودی تضعیف شد و فاصله میان اداره کل، هیات‌ها و ورزشکاران افزایش یافت.

مشکل فقط تغییر مدیر نیست؛ نگرش به قهرمانی است
عالیشوندی، مسئله ورزش قهرمانی فارس را تنها در تغییر مدیران خلاصه نمی‌کند و معتقد است آنچه اهمیت بیشتری دارد، نوع نگاه مدیریت به ورزش قهرمانی است.

از نگاه او باید مشخص باشد مدیران در دوره مسئولیت خود چه برنامه‌ای برای ورزش قهرمانی داشته‌اند، چه میزان ورزشکار را رصد کرده‌اند، چه منابعی به این بخش اختصاص یافته و ارتباط آنها با فدراسیون‌ها و هیات‌ها چگونه بوده است.

نبود ورزشکار فارس در بازی‌های المپیک ۲۰۰۴ و همچنین المپیک ۲۰۲۴، از نظر او زنگ هشداری برای ورزش استان است؛ چراکه استانی با ظرفیت انسانی و ورزشی فارس نباید صرفا به حضور گاه‌به‌گاه چند ورزشکار در رقابت‌های بزرگ بسنده کند.

این نگاه البته تنها متوجه رئیس گروه ورزش قهرمانی نیست و زنجیره مدیریت ورزش استان، از معاونت ورزشی تا کارشناسان و مدیران هیات‌ها، باید در قبال خروجی ورزش قهرمانی پاسخگو باشد.

بدون اعتبار و اختیار، برنامه قهرمانی روی کاغذ می‌ماند
یکی از محورهای مهم سخنان عالیشوندی، مسئله منابع و اختیار گروه ورزش قهرمانی است.

او تاکید کرد: باید مشخص باشد چه میزان از اعتبارات ورزش استان به ورزش قهرمانی، ورزشکاران، مربیان و برنامه‌های آماده‌سازی اختصاص یافته است.

عالیشوندی افزود: گروه ورزش قهرمانی برای برنامه‌ریزی موثر، علاوه بر اعتبار، به ابزار، اختیار و اطلاعات نیاز دارد و بدون دسترسی به این مؤلفه‌ها، حتی بهترین برنامه‌ها نیز در حد روی کاغذ باقی خواهد ماند.

این پرسش برای مدیریت ورزش فارس نیز قابل طرح است که منابع موجود تا چه اندازه به سمت ورزشکارانی هدایت شده که قرار است در سال‌های آینده نماینده استان در بازی‌های آسیایی و المپیک باشند.

برنامه ورزش فارس باید از امروز برای ۲۰۳۰ آغاز شود
تا بازی‌های آسیایی ۲۰۳۰ دوحه قطر هنوز فاصله دارد، اما اگر قرار باشد ورزش فارس از چرخه افت و بازگشت‌های مقطعی خارج شود، برنامه‌ریزی برای آن نمی‌تواند به سال‌های نزدیک به مسابقات موکول شود.

رئیس گروه ورزش قهرمانی معتقد است هنوز نمی‌توان تعداد مدال‌های فارس در دوحه را پیش‌بینی کرد، اما شناسایی ورزشکاران مستعد باید از همین امروز آغاز شود.

او از گفت‌وگو با فدراسیون‌ها برای شناسایی ورزشکارانی خبر می‌دهد که می‌توانند در دوحه ۲۰۳۰ و حتی المپیک‌های آینده صاحب شانس باشند، رویکردی که اگر استمرار داشته باشد، می‌تواند مسیر متفاوتی برای ورزش قهرمانی استان ایجاد کند.

مسئله مهم دیگر، گسترش دامنه رشته‌های مدال‌آور است و فارس نباید تنها منتظر ظهور یک استعداد در رشته‌هایی باشد که سابقه بیشتری در آنها دارد، بلکه باید برای حضور ورزشکاران استان در رشته‌هایی که تاکنون سهم چندانی از آنها نداشته‌اند نیز برنامه‌ریزی کند.

عالیشوندی به رشته‌هایی مانند تکواندو و کاراته اشاره می‌کند و معتقد است فارس باید برای داشتن نماینده در رشته‌هایی که تاکنون در بازی‌های آسیایی کمتر یا اصلا نماینده‌ای از استان نداشته، سرمایه‌گذاری کند.

پرسش ناگویا برای مدیران ورزش فارس
به گزارش ایرنا، کارنامه ناگویا را نمی‌توان صرفا با یک مدال طلا و یک برنز قضاوت کرد، همان‌طور که نمی‌توان شکست برخی مدعیان مدال را نیز تنها به عملکرد روز مسابقه نسبت داد.

آنچه از مقایسه جاکارتا، هانگژو و ناگویا به دست می‌آید، تصویری از یک مسیر ناپایدار است، مسیری که در یک دوره اوج می‌گیرد، در دوره‌ای دیگر افت می‌کند و سپس دوباره نشانه‌هایی از بازگشت نشان می‌دهد.

اینجاست که پرسش اصلی متوجه آینده است و آیا ورزش فارس می‌خواهد همچنان منتظر ظهور اتفاقی چند قهرمان بماند یا می‌خواهد برای تولید مستمر قهرمانان برنامه داشته باشد؟

فارس با ظرفیت جمعیتی و ورزشی خود نمی‌تواند به یکی دو مدال در هر دوره بازی‌های آسیایی رضایت دهد، حتی اگر طلای یوسف کاظمی و برنز وحید گلخندان دستاوردی ارزشمند برای ورزش استان باشد، این موفقیت زمانی معنا و دوام بیشتری پیدا می‌کند که پشت سر آن، یک نظام مستمر برای استعدادیابی، حمایت، رصد، آماده‌سازی و حفظ قهرمانان شکل گرفته باشد.

ناگویا در واقع پایان یک مسابقه نیست، فرصتی است برای اینکه ورزش فارس پرونده سه دوره گذشته را بازخوانی کند و از همین امروز برای دوحه ۲۰۳۰ تصمیم بگیرد.

ورزش قهرمانی زمانی از حالت سینوسی خارج می‌شود که برنامه، منابع، اختیار و مطالبه‌گری رسانه‌ای در یک مسیر واحد قرار گیرند، وگرنه ممکن است چند سال دیگر دوباره همین پرسش تکرار شود که چرا فارس، با این همه ظرفیت، سهم اندکی از سکوهای بزرگ آسیا دارد.

ایران در رده ششم آسیا
بیستمین دوره بازی‌های آسیایی آیچی-ناگویا ۲۰۲۶ با برگزاری آیین اختتامیه رسما به کار خود پایان داد.

کاروان «فرشتگان میناب» با ۱۹ طلا، ۱۸ نقره و ۱۵ برنز، مجموع ۵۲ مدال و در رتبه ششم جدول مدالی از این دوره بازی‌ها بازگشت؛ ایران در دوره قبل، هانگژو ۲۰۲۲، با ۱۳ طلا، ۲۱ نقره و ۲۰ برنز هفتم شده بود؛ یعنی این بار شش طلای بیشتر و یک پله صعود ثبت شد.

چین با ۱۶۹ طلا، ۸۹ نقره و ۸۳ برنز اول شد، ژاپن با ۸۳ طلا، ۹۵ نقره و ۹۱ برنز در جایگاه دوم ایستاد. کره جنوبی با ۳۹ طلا، ۴۳ نقره و ۶۸ برنز جایگاه سوم را به خود اختصاص داد.

بهترین مقام ایران طی ۲۰ دوره
اما بهترین مقامی که ورزشکاران ایران در بازی‌های آسیایی تاکنون کسب کرده‌اند مربوط به سال ۱۹۷۴ تهران است که در این سال که هفتمین دوره این بازی‌ها بود، تیم ایران با ۴۰۰ ورزشکار در ۲۴ رشته توانست با کسب ۳۶ نشان طلا، ۲۸ نقره و ۱۷ برنز در رده دوم جدول رده‌بندی قرار گیرد.